Skin IQ™ Microclimate Manager document(Dutch edition).

Auteurs: Clark M, Black J.

Inleiding
Dit artikel beschrijft het belang van regulering van het microklimaat van de huid bij het voorkomen en behandelen van doorligwonden (decubitus). De nadruk ligt hierbij op de aard en het werkingsmechanisme van een nieuw matrashoes-systeem - de Skin IQ™ Microclimate Manager (KCI). Jarenlang is de toepassing van ligondersteuning bij decubituspreventie gericht geweest op vermindering van de mechanische belasting van de huid. Zorgverleners dienen echter bij de keuze voor producten ook in overweging te nemen of een bepaalde ligondersteuning gunstige omstandigheden creëert op het raakvlak tussen de huid en de ondersteunende onderlaag (het microklimaat).

Wat is microklimaat?
Met betrekking tot het ontstaan van decubitus was microklimaat aanvankelijk een term die werd gebruikt om drie aspecten van het raakvlak tussen de huid en de ondersteunende onderlaag te beschrijven - huidtemperatuur, vochtigheid en luchtbeweging[1]. In vroege publicaties over decubitus werd handhaving van een gunstig microklimaat beschouwd als een belangrijke bepalende factor voor het vermogen van de huid en de onderliggende weke delen om langdurige belasting (bijv. druk- en schuifkrachten) te kunnen verdragen. Deze visie is echter sinds de jaren 70 grotendeels genegeerd[2].

De afgelopen jaren is microklimaat weer in de belangstelling komen te staan. Microklimaat omvat nu echter twee parameters - temperatuur (van de huid of de onderliggende weke delen) en de luchtvochtigheid of vochtigheid van het huidoppervlak op het raakvlak tussen de huid en de ondersteunende onderlaag[3,4]. Luchtbeweging is uit de recentere definitie weggelaten, aangezien de beweging van de lucht op zich invloed heeft op de huidtemperatuur en de (lucht)vochtigheid op het raakvlak.

Het is nodig om de aspecten van microklimaat verder toe te lichten om zorgverleners te helpen de situatie van patiënten die gebruikmaken van ligsystemen te kunnen beoordelen[2]. Het is in de praktijk moeilijk om de huidtemperatuur en de luchtvochtigheid objectief te meten. Hiervoor is vaak apparatuur nodig die in veel klinische situaties niet voorhanden is. In Kader 1 worden onlangs voorgestelde definities van microklimaat gegeven, met suggesties voor het meten van de desbetreffende parameters.

Waarom is microklimaat van belang?
Succesvolle decubituspreventie hangt af van een complex evenwicht tussen een tweetal parameters - de externe belasting van de huid en weke delen en het intrinsieke vermogen van de huid en weke delen om langdurige of overmatige belasting te verdragen. Als de belasting toeneemt en/of het intrinsieke weerstandsvermogen van de huid en weke delen afneemt, slaat de balans om en neemt het risico op drukletsel toe (Afbeelding 1).

Dit concept wordt ook schematisch weergegeven in Afbeelding 2. De grafiek is een bewerking van de curve van Reswick en Rogers die het verband tussen tijd en druk weergeeft[4]. Het gebied boven de blauwe lijn geeft aan bij welke intensiteit en duur van drukuitoefening waarschijnlijk drukletsel zal optreden. Als het weerstandsvermogen van de huid en weke delen echter verminderd is, verschuift de curve naar links en naar beneden (de rode lijn), waaruit blijkt dat in deze gevallen een lagere, kortdurende druk ook al weefselschade tot gevolg kan hebben.

Zoals hieronder wordt uitgelegd, kunnen veranderingen in het microklimaat op het raakvlak tussen de huid en de ondersteunende onderlaag van invloed zijn op het vermogen van het lichaam om de effecten van externe factoren, zoals druk, te kunnen verdragen. Veranderingen van het microklimaat kunnen dus de weefseltolerantie veranderen en het risico op de ontwikkeling van decubitus verhogen of verlagen, afhankelijk van welke veranderingen in de temperatuur en vochtigheid zijn opgetreden.

Met het oog op temperatuur
Een verhoogde huidtemperatuur kan verband houden met de ontwikkeling van decubitus. Bij een verhoogde temperatuur is namelijk sprake van een verhoogde metabole behoefte, waardoor de gevoeligheid van het weefsel voor de ischemische effecten van druk- en schuifkrachten toeneemt (Afbeelding 3). Naarmate de lichaamstemperatuur stijgt, stijgt ook de behoefte van het weefsel aan zuurstof en energie. Naar schatting verhoogt een stijging van de lichaamstemperatuur met 1°C de metabole behoefte met ongeveer 10%[9]. Op die plaatsen waar de perfusie van de huid, het onderhuidse weefsel en de spieren al in het gedrang is, kan een verhoogde metabole activiteit sneller aanleiding geven tot ischemie en daaropvolgende weefselschade. Bovendien treedt deze al op bij zwakkere druk- en schuifkrachten dan het geval zou zijn bij een normale lichaamstemperatuur[10].

Hoewel de stijging van de metabole activiteit het gevolg is van een verhoogde lichaamstemperatuur, wordt daarnaast verondersteld dat een stijging van de huidtemperatuur ook kan leiden tot beschadiging van de huid en weke delen, wellicht door verzwakking van de epidermis[2]. Bovendien zorgt een verhoogde lichaams-/huidtemperatuur voor transpireren, wat het risico op drukletsel verder kan verhogen, zoals in de volgende paragraaf wordt uitgelegd.


Met het oog op vochtighei
Overmatige huidvochtigheid
Men denkt dat overmatig vocht op het huidoppervlak het risico op de ontwikkeling van decubitus verhoogt doordat hierdoor de huid verzwakt. Vocht verzwakt de kruisverbindingen tussen de collageenvezels in de dermis en maakt tevens het stratum corneum zachter[11]. Als gevolg hiervan kan door overmatige vochtigheid van de huid en een hoge relatieve luchtvochtigheid de huid 'sponzig' worden of zelfs verweken. Hierdoor wordt de huid minder glad, waardoor de wrijvingscoëfficiënt toeneemt en daarmee ook het risico op schade door schuif- en wrijfkrachten[2] (Afbeelding 3).